• Oorsprong en verklaring van het stadswapen

• Huys Montfort

• Geschiedenis

• De Heren van Montfort

• Wapenfeiten

Net buiten het Midden-Limburgse dorp Montfort ligt de indrukwekkende kasteelruïne van het Huys Montfort. Van hieruit werd van 1250 tot 1794 een groot deel van het huidige Midden-Limburg bestuurd. Deze onneembare vesting, met z'n metersdikke natuurstenen muren, heeft in al die eeuwen een stempel gedrukt op de geschiedenis van de streek, waarover talloze archiefstukken uitgebreid over informeren. En ook nu nog domineert de kasteelruïne de omgeving.

Even ten westen van het dorp Montfort liggen de muurresten van het eens zo sterke kasteel Montfort, dat daar omstreeks 1260 door de eerste Heer van Montfort, Hendrik van Gelre, gebouwd werd op een door water omgeven heuvel. Door z'n ligging en z'n metersdikke natuurstenen ringmuur was het kasteel praktisch onneembaar. Bij Hendrik van Gelre's gewelddadige dood in 1285 kwam het kasteel en het daarbij behorend gebied (het Ambt Montfort) in het bezit van graaf Reinoud I van Gelre. Sindsdien was het de meest zuidelijke burcht van het uitgestrekte graafschap Gelre.

Reinoud I van Gelre bouwde een vijfde toren op het kasteel, die vanwege de donkere kleur van het natuursteen al gauw de naam van grauwe toren of Grauwert kreeg. Deze toren is vanwege z'n vorm uniek voor Nederland. Nergens anders staat een toren die vanuit een ronde achterkant uitloopt in een scherpe punt en daardoor als het ware als een scheepsboeg uit de frontmuur van het kasteel steekt. Graaf Reinoud I heeft zelf niet veel plezier aan deze toren beleefd: hij werd er immers van 1320 tot aan z'n dood in 1326 door z'n eigen zoon Reinoud II in gevangen gehouden.

Tijdens het bewind van deze Reinoud II (1316-1343) nam het belang van het kasteel Montfort toe: vanwege het uitbreken van de Honderdjarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk in 1337 verbleef Reinoud regelmatig in het zuiden van z'n gebied om zich vandaaruit met de ontwikkelingen in deze oorlog bezig te houden. Montfort was de meest zuidelijke vesting, vandaar dat hij daar veelvuldig en langdurig met z'n omvangrijke hof verbleef. Dit verblijf stelde hogere eisen aan de burcht, waaraan dan ook in 1342 en 1343 omvangrijke bouwwerkzaamheden plaatsvonden die het kasteel omvormden tot een zwaar verdedigde hertogelijke residentie met een uiterst omvangrijke bezetting: 2 poortwachters, 2 steenslingeraars, 2 torenwachters, 5 overige wachters, 5 ridders, kok, 2 koetsiers, wagenknechten, paardenknechten, timmerman, ruwwerkers, cameneer en tenslotte de drossaard, een hoge ambtenaar die namens de Heer van Montfort het gebied bestuurde.

Gedurende de 14e en 15e eeuw gold het kasteel Montfort als een praktisch onneembare vesting. Daar kwam aan het eind van de vijftiende eeuw met de opkomst van het kanon verandering in.

In 1492 werd het kasteel door Karel van Egmond verpand aan Robrecht van Aremberg, die van uit het kasteel talloze rooftochten ondernam. We lezen in de parochie-archieven van Montfort dat het Huys in die tijden bekend stond als 'het grootste roversnest en boevenoord dat er onder de zon bekend was!'

Dit zag de beroemde Maximiliaan van Oostenrijk als een gegronde reden om het Ambt Montfort binnen te vallen. Op 13 juli 1493 viel Nieuwstadt, Roermond gaf zich zonder vechten al over, maar Montfort hield stand. Na een maandenlang beleg wisten de troepen van Maximiliaan het kasteel in te nemen. Meteen ondernamen de Geldersen een succesvolle tegenaanval, verjoegen de Oostenrijkers en namen hun commandant samen met 200 manschappen gevangen. Pas in 1505 wist Philips de Schone, de opvolger van Maximiliaan, Montfort in z'n bezit te krijgen.

De hevigste klap heeft het kasteel gehad tijdens de Cleefse tijden, 1538-1543. Het werd toen herhaaldelijk belegerd en blijkt te zijn geweest 'een huys van gewalt' dat 'es ingenomen ende geheel uytgebrandt, zoodatter nyet en es gebleven dan die mueren.'

Omstreeks 1550 werd rond de oorspronkelijke burcht een zware vierkante muur opgetrokken met ronde bastions op de hoeken, bedoeld om hierop met kanonnen te kunnen manoeuvreren. Dit plan komt duidelijk naar voren op een tekening van het kasteel uit 1623.

Hierop is zichtbaar dat rondom het kasteel een buiten- en binnengracht lagen. De binnengracht lag tussen de voorhof en de eigenlijke kasteeltoegang, de buitengracht rond de voorhof en het kasteel. Tussen 1632 en 1643 werden de vestingwerken opnieuw hersteld.

In 1685 eindigde het bestaan van het verdedigingskasteel. De zware vestinggordel werd voor sloop verkocht, waarna de grachten werden gedempt. Tegelijk werd de heuvel rondom de kasteelmuren afgegraven. Deze afgraving ging zo ver dat men thans de opvallend onregelmatige funderingsmuren boven het maaiveld ziet uitsteken. In 1687 werd de Grauwert opgeblazen ter verkrijging van bouwmateriaal voor elders en ten behoeve van de bouw van een nieuwe boerderij op de voorhof. De woon- en bedrijfsruimten van de hoofdburcht heeft men toen bewust gespaard en omgevormd tot een woonkasteel. In 1687 verdwenen tevens de zuidoost- en zuidwesttoren. Rond 1700 werd aan de zuidzijde van het kasteel een Franse tuin aangelegd met omhoog lopende terrassen.

Bijna een eeuw na deze omvangrijke sloop- en ombouwwerkzaamheden volgden tussen 1781 en 1786 opnieuw openbare verkopen ter verkrijging van bouwmaterialen, waardoor de Fransen in 1794 een gesloopt kasteel aantroffen.

In 1840 werd op de noordoostelijke torenvoet een bakstenen gebouw opgetrokken, dat als jachtverblijf dienst deed. Later (tot omstreeks 1930) werd het slotplein van het kasteel gebruikt als tuin en boomgaard en deed het jachtslot dienst als tuinhuis. In 1952 kwam de kasteelruïne in het bezit van de Stichting Kasteel Valkenburg, waaruit de Stichting Kasteel Montfort geboren is. Samen met Heemkunde Vereniging Roerstreek, de gemeente Montfort en de Monumentenzorg vonden in 1976-1981 omvangrijke consolidatiewerkzaamheden van de kasteelruïne plaats.

Hendrik van Gelre, de bouwheer van het kasteel Montfort, noemde zich vanaf 1259 Heer van Montfort. Na z'n overlijden is deze titel blijven voortbestaan. Tot op de dag van vandaag! In de afgelopen 750 jaar zijn de volgende personen Heer (of Vrouwe) van Montfort geweest:

1258 – 1285                  Hendrik van Gelre, bisschop van Luik

1285 – 1326                  Reinoud I, graaf van Gelre

1326 – 1343                  Reinoud II, graaf en vanaf 1339 hertog van Gelre

1343 – 1371                  Reinoud III, hertog van Gelre

1371 – 1377                  Mathilda, waarnemend hertogin van Gelre

1377 – 1402                  Willem III van Gulik, hertog van Gelre

1402 – 1428                  Reinoud IV, hertog van Gelre

1428 – 1473                  Arnold van Egmond, hertog van Gelre

1473 – 1477                  Adolf van Egmond, hertog van Gelre

1477 – 1538                  Karel van Egmond, hertog van Gelre

1538 – 1555                  Karel V, koning van Spanje

1555 – 1581                  Philips II, koning van Spanje

1581 – 1621                  Philips III, koning van Spanje

1621 – 1647                  Philips IV, koning van Spanje

1647                            Frederik Hendrik, prins van Oranje

1647 – 1650                  Willem II, prins van Oranje

1650 – 1703                  Willem III, prins van Oranje

1703 – 1740                  Frederik Willem, koning van Pruisen

1740 – 1769                  Frederik de Grote, koning van Pruisen

1769 – 1794                  Willem V, prins van Oranje

1794 – 1813                  Franse tijd, geen Heer van Montfort

1813 – 1840                  Willem I, koning van Nederland

1840 – 1849                  Willem II, koning van Nederland

1849 – 1890                  Willem III, koning van Nederland

1890 – 1948                  Wilhelmina, koningin van Nederland

1948 – 1980                  Juliana, koningin van Nederland

1980 – heden                Beatrix, koningin van Nederland